Wrth i ni groesawu’r Aelodau i’r Senedd newydd, un o’u tasgiau cyntaf fydd ethol Llywydd newydd.
Beth yw Llywydd?
Y Llywydd sydd â’r swydd bwysicaf yn y Senedd.
Mae rôl Llywydd y Senedd yn debyg i rôl Llefaryddion a Llywyddion mewn seneddau ledled y byd. Gall union deitl a chyfrifoldebau'r swydd amrywio o wlad i wlad.
Mae'r Llywydd yn cadeirio’r Cyfarfod Llawn, gan aros yn wleidyddol ddiduedd bob amser. Mae hefyd yn chwarae rhan wrth gynrychioli buddiannau'r Senedd a Chymru ar lefelau cenedlaethol, y DU a rhyngwladol. Ar ben hynny, y Llywydd yw cadeirydd Comisiwn y Senedd.
Beth yw'r broses ar gyfer ethol y Llywydd?
Dyma sut mae'r broses yn gweithio.
Tasg gyntaf y Senedd yn ei chyfarfod cychwynnol ar ôl etholiad yw ethol Llywydd. Dyma’r broses ar gyfer gwneud hynny:
Bydd y Cadeirydd yn galw am enwebiadau. Rhaid i Aelod sy’n eilio enwebiad berthyn i grŵp gwleidyddol gwahanol i'r Aelod sy'n gwneud yr enwebiad.
- Yn yr achos annhebygol na ellir sicrhau enwebiad dilys o blaid unrhyw Aelod, bydd y Cadeirydd yn gohirio'r cyfarfod. Pan fydd y cyfarfod yn ailddechrau, bydd y Cadeirydd yn galw eto am enwebiadau.
- Os nad oes ymgeiswyr o hyd â chefnogaeth o’r tu allan i’r un grŵp gwleidyddol, bydd y Cadeirydd yn caniatáu i’r Aelod sy’n enwebu a’r Aelodau sy’n eilio enwebiad ddod o’r un grŵp gwleidyddol.
2.
Os na fydd ond un enwebiad, bydd y Cadeirydd yn cynnig bod yr Aelod a enwebwyd yn cael ei ethol.
- Os bydd gwrthwynebiad, cynhelir pleidlais gyfrinachol.
- Os na fydd gwrthwynebiad, caiff yr Aelod ei ethol.
3.
Os bydd mwy nag un enwebiad, cynhelir pleidlais gyfrinachol.
- Os enwebir dau Aelod, yr Aelod sy’n cael mwyafrif o’r pleidleisiau a fwriwyd sy’n cael ei ethol.
- Os enwebir mwy na dau Aelod, etholir yr Aelod sydd â mwy o bleidleisiau na’r cyfanswm ar gyfer yr holl ymgeiswyr eraill.
- Os na chaiff Aelod fwy o bleidleisiau na chyfanswm y pleidleisiau a fwriwyd ar gyfer yr holl ymgeiswyr eraill, tynnir yr ymgeisydd (neu'r ymgeiswyr) sydd wedi cael y nifer leiaf o bleidleisiau o’r broses. Yna, cynhelir rhagor o bleidleisiau cyfrinachol nes i un ymgeisydd gael mwy o bleidleisiau na chyfanswm y pleidleisiau a fwriwyd ar gyfer yr holl ymgeiswyr eraill.
Sut mae’r canlyniad yn cael ei gyhoeddi?
Y Cadeirydd fydd yn cyhoeddi’r canlyniad i'r Senedd.
Yna, bydd yr Aelod a etholir yn Llywydd yn cadeirio gweddill y cyfarfod ac unrhyw fusnes sy’n weddill, gan gynnwys ethol Dirprwy Lywydd o dan yr un un broses a ddefnyddiwyd i ethol y Llywydd.
Eisiau gwybod mwy?
Dysgwch ragor am sut mae'r bleidlais gyfrinachol yn gweithio, am y broses ar gyfer ethol y Llywydd a’r Dirprwy Lywydd(ion), a llawer mwy yn ein Canllaw i Fusnes Cynnar y Cyfarfod Llawn.
