Sut mae Prif Weinidog Cymru yn cael ei ddewis?

Cyhoeddwyd 30/04/2026   |   Diweddarwyd Ddiwethaf 12/05/2026

Ar ôl i’r pleidleisiau gael eu cyfrif, rhaid i’r 96 o Aelodau sy’n cael eu hethol i'r Senedd ddewis Prif Weinidog newydd.

Sut mae'r broses yn gweithio? Dewch i weld.

Pryd mae'r Prif Weinidog yn cael ei ddewis?

Ar ôl i’r Llywydd newydd gael ei ethol, un o'i dasgau cyntaf yw goruchwylio’r broses o enwebu Prif Weinidog. Bydd hyn fel arfer yn digwydd yn y Cyfarfod Llawn cyntaf ar ôl yr etholiad, ond gallai ddigwydd yn yr ail un.

Sut mae enwebu yn digwydd?

Mae Aelodau o'r Senedd yn ymgynnull yn y Siambr. Mae'r Llywydd yn gofyn i Aelodau o’r Senedd gynnig enwebiadau ar gyfer swydd y Prif Weinidog. Gall unrhyw Aelod o'r Senedd enwebu unrhyw Aelod arall, gan gynnwys enwebu eu hunain, i fod yn Brif Weinidog. Arweinwyr pleidiau sy’n cael eu henwebu fel arfer.

Os caiff un Aelod yn unig ei enwebu

Y person hwnnw fydd “enwebai’r Senedd” ar gyfer rôl y Prif Weinidog.

Os caiff mwy nag un Aelod enwebiad

Gofynnir i holl Aelodau o’r Senedd bleidleisio dros yr enwebai o’u dewis drwy alw’r gofrestr yn nhrefn yr wyddor. Ni all y Llywydd na’r Dirprwy Lywydd bleidleisio.

Os caiff dau Aelod eu henwebu

Yr un sydd â mwyafrif o’r pleidleisiau fydd yr enwebai. Os bydd y bleidlais yn gyfartal, caiff pleidlais arall ei chynnal.

Os caiff mwy na dau Aelod eu henwebu

Bydd y Llywydd yn gofyn i'r Aelodau bleidleisio dros eu dewis ymgeisydd, a hynny drwy alw’r gofrestr.

I ddod yn enwebai, rhaid i ymgeisydd gael mwy o bleidleisiau na'r holl ymgeiswyr eraill gyda'i gilydd.

Os na fydd neb yn gwneud hynny, caiff yr ymgeisydd â’r nifer leiaf o bleidleisiau ei dynnu o’r broses a chaiff pleidlais arall ei chynnal.

Mae’r broses yn parhau nes y bydd un ymgeisydd yn cael mwy o bleidleisiau na chyfanswm y pleidleisiau o blaid pob ymgeisydd arall.

Beth fydd yn digwydd os na chaiff neb ei enwebu?

Rhaid i’r Aelodau ddewis Prif Weinidog i arwain Llywodraeth Cymru, a hynny o fewn 28 diwrnod i etholiad y Senedd (3 Mehefin 2026). Os na fydd hyn yn digwydd, bydd y Senedd yn cael ei diddymu a chaiff etholiad arall ei gynnal.


Y cam olaf: bydd y Prif Weinidog newydd yn cael ei benodi gan Ei Uchelder Brenhinol y Brenin.

Ar ôl i’r Senedd ddewis enwebai, bydd y Llywydd yn ysgrifennu at y Brenin yn argymell penodi'r enwebai yn swyddogol yn Brif Weinidog.

Ar ôl ei benodi, bydd y Prif Weinidog yn dewis hyd at 17 o Ysgrifenyddion Cabinet a Gweinidogion Cymru i ffurfio Llywodraeth Cymru.

 

Rhagor o wybodaeth: Beth sy'n digwydd ar ôl etholiad y Senedd?